Wat is geloof?
Ek wonder die laaste tyd baie oor hierdie vraag. Ek het dit altyd verstaan as ’n geloof in God, soos Hy Homself aan ons in die Skrif geopenbaar het, veral in Jesus. Ek het altyd gedink dit impliseer dat jy ook aanvaar dat Jesus uit die maagd Maria gebore is, dat Hy aan die kruis vir ons sonde gesterf het, dat Hy opgestaan het op die derde dag, dat Hy hemel toe gevaar het, dat Hy eendag weer sal kom. Ek het ewe naïef geglo dat, as jy in God glo, dié belydenis oor Jesus nie vir jou ’n probleem hoef te wees nie. Ons weet dat ’n gewone mens nie uit ’n maagd gebore kan word of uit die dood kan opstaan nie, maar dit, het ek altyd gedink, is die punt: Jesus was nie ’n gewone mens nie. Hy is God, en daarom tel ons aardse reëls en wetmatighede nie as ons oor Hom dink nie.
Deesdae word dié tradisionele, naïewe soort geloof ernstig uitgedaag deur mense wat vrydenkend met die Bybel omgaan. Hulle beskuldig mense wat soos ek glo, dat ons nie ruimte vir ander het nie, dat ons ander moet toelaat om te glo soos hulle wil, dat dogma in elk geval ’n verouderde manier is van omgaan met die geloof. Hulle sal sê hulle het vrede met hoe ek glo, en ek moet hulle toelaat om ander moontlikhede van spiritualiteit te ontgin. Hulle sien die Bybel as ’n boek oor mense se worsteling om oor God te dink (waarmee ek saamstem), maar is minder gemaklik met ’n standpunt dat die Bybel ook die gesagvolle spreke van God is. Die Bybel is ’n geestelike boek naas talle ander godsdienste se geestelike boeke, en hulle sal ook sonder skroom ander godsdienste se insigte in die godheid omhels. Hulle is veral baie verontwaardig as jy hulle uitvra oor hoe hulle meen hulle geloofsbeskouings rym met wat in ons belydenisskrifte staan. Want die kerk se belydenisskrifte is verouderde dokumente van die geloof van mense uit die Reformasie-era.
Ek hoor van mense wat op ’n “spirituele reis” is; wat die tradisionele verstaan van die geloof agtergelaat het; wat God nie meer soseer as ’n Persoon verstaan nie, maar as ’n misterie wat ons natuurlik nie kan begryp nie, maar met Wie ons eerder moet verenig deur ons spirituele oefeninge van meditasie, omgee vir ander, ensovoorts. Miskien hoor ek sleg, maar ek hoor al minder by dié stemme van Jesus, van sy kruisdood as versoeningsdaad. Die begrip “God”, so sê hulle ook, is ’n menslike uitdinksel, en ons kan nie met mekaar oor God praat voordat ons nie eers vir mekaar sê wat ons met dié begrip bedoel nie. Miskien is ek te sensitief, maar ek verbeel my ek hoor ook by hulle dat ek, wat tradisioneel is in my geloof, nog nie heeltemal die lig gesien het nie.
Ek wonder die laaste tyd baie oor die vraag na geloof. Ek dink nie die vrydenkendes is op die regte pad nie. Ek dink hulle sien “dwaallig vaak voor starre aan”, soos ons toendertyd gesing het. Ek sê nie dis slegte mense nie. Ek dink daar is baie goed in baie van hulle, opregte naasteliefde omdat hulle Jesus se verkondiging in die Evangelies ernstig neem. Maar ek dink hulle geloof lei na nêrens, en vir die kerk is sulke geloof ’n doodloopstraat.
“Ek het my voorgeneem om met julle oor niks anders te praat nie as oor Jesus as die Christus, en wel oor Hom as die gekruisigde,” skryf Paulus in 1 Kor 2:2. Dís wat ek glo.

Ek pluk vanmiddag avokado’s. Dié wat dit al gedoen het, sal weet dat dit nogal ’n ding is. Die avo’s hang nie almal op gemaklike plukhoogte nie. Daarom moet jy óf ’n leer kry, óf in die boom klim, en die takke is soms bedrieglik bros. Menige avokado-plukker het al hier in die Paarl hard met moeder aarde kennis gemaak. Ek weet van minstens een wat hom dood geval het.

Maar dis nie wat ek wou vertel nie. Ek wou skryf oor die avokado’s. Terwyl ek ’n paar akrobatiese toertjies uithaal om van die moeiliker kalante in die hande te kry, tref dit my dat die boom vol blomme is vir volgende jaar se oes. ’n Avokadopeer neem ’n volle jaar om van blom tot ryp vrug te vorder. ’n Volle jaar!

Ek wonder of Paulus aan avo’s gedink het toe hy in Gal 5:22-23 ons geestelike volwassenheid met vrug vergelyk het.

Ons begeer almal die vrug van die Gees in ons lewens; daardie geestelike rypheid wat nodig is om liefde, vreugde, vrede, geduld, vriendelikheid, goedhartigheid, getrouheid, nederigheid en selfbeheersing te kan hê en te kan uitleef teenoor ander. Ons bid daarvoor, droom daaroor, en raak ongeduldig omdat ons helaas nie soveel daarvan in ons lewens sien soos ons gehoop het nie.

Maar – vrug vat tyd om te ontwikkel, het ek besef. ’n Volle jaar is nodig voordat ’n avokado wasdom bereik. Met die vrug van die Gees is dit nie anders nie. Dis nie ’n oornag-ding nie. Dis nie iets wat jy vandag vra, en môre het jy dit nie. Dis iets wat moet groei en ontwikkel in jou lewe; wat die sonskyn en die reën en die stormwinde en die koue wat die lewe na ons kant toe laat kom, nodig het om ryp te word.

Toe ek met ’n ryp, uitgeswelde avokadopeer in my hand staan en ek as ’t ware al die heerlike neut-smaak in my mond kon proe, toe weet ek: die lang wag was nie verniet nie. En toe wonder ek skielik of die hemelse Landbouer ook met soveel genoegdoening die vrug in mý lewe geniet?

Dís die vraag waarmee ek al ’n hele rukkie worstel. Baie van ons weet dat jy nie iemand kan dwing om te glo nie. Jy kan ’n perd tot by die water bring, maar jy kan hom nie maak drink nie, sê die spreekwoord. En van die geloof is dit 100% waar. Menige een van ons het al die frustrasie beleef dat jy ’n lang gesprek met iemand gehad het, of dalk ’n reeks gesprekke, waarin jy die ander persoon probeer oortuig het dat God daar is, dat geloof in God se bestaan sin gee aan joune, dat Hy leef en jou hele lewe verander het, maar telkens versand die gesprek(ke) in ’n skouer-ophaling by die ander persoon. Verby is die dae dat jy iemand kan bangmaak met die hel en die ewige verdoemenis, of kan wys op sonde en die noodsaak van verlossing. Mense steur hulle deesdae al hoe minder aan sulke soort emosionele afpersing.
CS Lewis skryf iewers dat niemand nog ooit ’n gelowige geword het omdat hy ’n argument verloor het nie. Argumente werk nie baie goed as evangelisasie-instrument nie. Dalk het dit vroeër; ek weet nie. Dit werk in elk geval beslis nie nou nie.
So, om terug te kom by my vraag: hoe gemaak om iemand by die Here uit te bring?
Ek dink ons het te lank die proses agterstevoor-om aangepak. Die gesprekke oor Jesus as die enigste Weg, Waarheid en Lewe is natuurlik noodsaaklik, maar dis nie waar ’n mens begin nie. Dis waarby jy uiteindelik uitkom, nadat jy ’n lang pad met iemand geloop het. Die ander persoon sal eers begin belangstel wat jy sê as hy/sy besef jy stel belang in hom of haar; dat dit vir jou om baie meer gaan as net sy of haar siel vir die Here wen. Trouens, jou aanpak moet só wees dat die ander sal beleef dat hy of sy as persoon vir jou belangrik is, ongeag die feit dat hy nie glo nie.
Daarom moet ’n mens nie iemand bevriend met ’n agenda nie. Wees net lief vir die ander. Dis tog die groot gebod, dan nie? En bid in jou binnekamer dat julle vriendskap uiteindelik die ander een só sal raak dat hy ook wil glo soos jy. Jy kan dit nie vir hom ingee nie, dis God se deel. Wees jy maar net ’n toegewyde, Geesvervulde Christen. Dís jou deel.

My een kind sê anderdag vir my ’n vriend van haar speel gereeld die Lotto, en wat dink ek daarvan. Haar lyftaal en stemtoon het dit duidelik gemaak wat sy dink ek behóórt daarvan te sê, maar ek het nie. Ek het net my skouers opgetrek.
’n Paar jaar gelede sou ek baie sterker gereageer het. Ek kom agter dat ek in die laaste tyd minder sterk ook sake voel; minder geneë is om my kop oor iets uit te steek, en ek wonder daaroor. Is dit omdat ek ouer word en die wysheid van die jare my help? Of is dit dalk dat ek moeg is van standpunt inneem omdat daar soveel dinge om ons is wat verkeerd is? Is dit omdat ek meer soos Jesus word, wat nie gekom het om die mense te veroordeel nie, maar om hulle te red? Dat ek voel liefde, nie oordeel nie, sal my verder bring?
Ek weet nie. Ek hoop dis laasgenoemde, maar ek lees onlangs navorsing van die Barna-groep in die VSA wat my weer oor dié vrae laat dink het: Six Megathemes Emerge from Barna Group Research in 2010. Onder ander die opskrif The postmodern insistence on tolerance is winning over the Christian Church skryf hulle dat moderne mense in die VSA, uit vrees dat ander sal sê hulle is veroordelend, al minder vrymoedigheid het om standpunt in te neem. Voeg daarby dat moderne mense ook nie juis meer die Bybel ken nie, en dit maak dat ’n groot aantal moreel en geestelik twyfelagtige gedragspatrone en filosofieë deesdae verdra word. In Suid-Afrika hang die albatros dat apartheid teologies verdedig is, ook nog om die NG Kerk se nek, wat ons nóg minder vrymoedig maak om te sê iets is reg of verkeerd.
Dit kan dus wees dat my traagheid om my uit te spreek oor morele en etiese kwessies nie die produk is van geestelike volwassenheid nie, maar van die tydsgees. En dán het ek (en ons almal) baie rede tot kommer.

Ons praat nou die dag by die roepingsgesprek oor Jeremia 1:5, waar die Here sê: "Voordat Ek jou in die moederskoot gevorm het, het Ek jou geken; voordat jy gebore is, het Ek jou aan My gewy en jou as profeet vir die nasies aangestel."

Die gesprek het later gegaan oor die drie begrippe geken, gevorm en gewy. Die Here se pad met ons kom al 'n hele ent langer aan as wat ons aldag dink. Hy het ons voorberei vir die taak waartoe Hy ons vandag roep, het ons vir mekaar gesê.

Die begrip "ken" het by my vasgesteek. Die Here ken ons. Hy ken jou. Hy weet presies wie jy is, wat jou vermoëns is, waarvoor jy kans sien en waarvoor nie, maar ook waartoe jy in staat is. Hy sal nie iets van jou vra wat jy nie kan doen nie. Hy sal bv nie vir ons vra om die Lingelihle Crèche te vergroot as Hy nie weet dat ons dit kan doen nie. Ons dink ons het nie die geld nie, maar Hy weet presies wie ons is en wat ons in sy Naam kan vermag. Dieselfde geld ook vir jou en my as indiwidue. 'n Mens deins soms terug van die uitdagings wat die Here oor jou pad bring en dink jy kan dit nie doen nie, maar die Here ken jou. Hy weet wat jy kan - dis hoekom Hy dit van jou vra!

In Psalm 103:14 staan daar: "Hy weet waarvan ons gemaak is, Hy hou dit in gedagte dat ons stof is." Hy weet! Daarom kan ons in geloof antwoord op sy roeping, al vermoed ons dis bo ons vuurmaakplek. Ons kan ja sê, want ons weet, al dink óns nie so nie, Gód weet ons kan, en dis genoeg om te weet.

Vertrou God, en leef jou roeping!

Die Hebreërskrywer maak baie daarvan dat ons geloof juis nie op sien gebaseer is nie (Heb 11:1). Hy sê as jy iets kan sien, het jy nie geloof nodig nie.
Dís natuurlik presies hier waar die moderne skeptici die pad byster raak.

Hulle meen dat jy nie iets kan glo wat jy nie kan bewys nie. Hulle maak hulle eie verstand uiteindelik die regter in die saak oor God. God kan natuurlik nie gesien word nie, en nie bewys word met wetenskaplike navorsing nie. Dus is die gevolgtrekking logies: God bestaan nie. Die feit dat hulle nie antwoorde het oor die vraag na waar die skepping vandaan kom, of waar lewe vandaan kom nie, pla hulle skynbaar nie. Die ongelooflike wonder van die skepping met sy delikate balans skreeu dit elke dag dawerend uit dat God daar is. Die Bybel praat dikwels daarvan. Gaan lees gerus Psalm 19, Jesaja 40, Job 38-41 ... En tog sal agnostici en ateïste hulle skouers optrek en sê dit oortuig hulle geensins om te glo nie. Húlle sien God nie in die natuur nie.

Daar is ook ander vorme van moderne nadenke oor dié saak wat ongelukkig nie minder verlossend is nie. Die sg. Nuwe Hervormers (ek gee toe dis moeilik om hulle almal netjies onder een sambreel bymekaar te hou, want hulle standpunte is soms baie uiteenlopend) aanvaar wel dat God daar is, maar het talle vrae oor die Persoon van Jesus. Hulle probleem is dat daar geen wetenskaplike ruimte is vir Jesus se maagdelike geboorte of sy opstanding uit die dood nie. Vir hulle was Hy bloot ’n besondere, begenadigde profeet, en dis al. Hy was seun van God soos ons almal kinders van God is, en nie Seun van God in ’n unieke, vreemde manier soos wat ons bely nie. Hy was nie God self soos Joh. 1 onomwonde sê nie. Snaaks dat mense wat tweeduisend jaar ná Jesus geleef het, beter weet as mense wat Hom self geken het, persoonlik die opgestane Jesus in lewende lywe ontmoet het, en getuies was van sy hemelvaart.
Die Nuwe Hervormers bepleit ’n soort geloof waarin ons aanvaar dat Jesus wel vir ons ’n weg na God toe wys met sy verkondiging, maar dat die weg wat ons as Christene bely, slegs een van die legitieme weë na God toe is, naas talle ander weë, soos dié waarop bv. die Moslems loop. Ons almal sal uiteindelik by dieselfde God uitkom, al roep ons Hom tans op verskillende name aan en al lees ons verskillende handleidings, soos die Bybel en die Koran en so aan.

’n Mens moet baie onkundig en ondenkend wees as jy nie self ook al op ’n stadium (of selfs meermale) oor dié goed gewonder het nie. Prof. WIllie Jonker het op ’n keer gesê iemand wat nog nooit oor God getwyfel het nie, het net nog nooit regtig oor Hom gedink nie. Want alles is nié glashelder as dit by geloof kom nie. Ek het ook talle vrae. Ek wonder soms of ek my nie maar alles self wysmaak en glo omdat dit die veilige uitweg is nie. Ek wonder veral oor dié dinge as ek lank en ernstig bid oor iets wat vir my baie belangrik is, en dan voel dit vir my my gebede hang in die lug. Het God dit ooit gehoor? Steur Hy Hom regtig aan my gekerm? Of nog erger: is daar ’n God?
Maar geloof is nie net ’n intellektuele spel nie.
Ek dink dis baie moeilik om te glo as jy géén ervaring ooit van God het nie. As jy die Here Jesus nog nooit werklik ontmoet het en daarom weet dat Hy leef nie. As jy nog nooit die Bybel gelees het en skielik net die gewaarwording het dat die Gees nou by jou is en besig is om met jou spesifiek te praat nie. As jy nie daagliks ondervind hoe die Bybel jou lewe rig en verryk omdat God daardeur aan die woord kom nie. As jy nog nie met ander gelowiges saam was en beleef het hoe julle saamwees méér is as net julle, want God is self teenwoordig.
As ek twyfel, bring dié soort ervarings van God se lewende teenwoordigheid my weer tot rus. Hoe kan ek selfs net wónder of God regtig is, as ek dan self al beleef het hoe Hy my lewe aangeraak het?

God is baie groter as wat ek en jy ooit kan vermoed. Ons kan Hom nie kleinkry nie. As ons kon, sou Hy mos nie God gewees het nie! En daarom móét ek ook in my denke oor God ruimte maak vir die misterie van sy grootheid, sy andersheid, sy heiligheid. En moet ek Hom vertrou omdat ek glo Hy weet wat Hy doen, selfs al maak dit vir my gladnie sin nie.

Ek glo, Here! Kom my ongeloof te hulp.

Laat ek maar eerlik wees: my verstaan van wat geloof is, het die laaste tyd ingrypende veranderinge ondergaan. Ek sou seker kon sê verdieping, maar dalk is dit effe verwaand, asof ek nou eintlik weet wat gaan vir wat as dit by geloofskwessies kom.

Wat is nou anders?

Ek dink die groot verandering het gekom by my definisie van ’n ware geloof. In my jongdae het ek gedink ’n ware geloof is om seker te weet dat Jesus jou persoonlike Verlosser is; om te glo en te bely dat sy bloed ook jóú skuld weggewas het.

Dit is natuurlik nie verkeerd nie. Maar dis onvolledig om só oor geloof te praat. Want geloof het ook ’n ander kant, ’n doen-kant. Daarsonder weet ek werklik nie of dit meer geloof is nie. Jakobus sê ’n liggaam wat nie asemhaal nie, is dood, en so ook is geloof wat nie in werke sigbaar word nie, ’n dooie geloof. Natuurlik het ek dit altyd geweet en gesê ook, en gepreek, maar ek het altyd gedink die werke-deel is so half en half ekstra; ’n bonus. Ek het dit nie mooi deurgedink en verstaan dat werke ’n integrale deel van geloof is nie.

Ek was daarin ’n goeie seun van die kerk, want dis hoe die kerk ons oor die jare geleer het. Daarin was ons ’n tipiese ortodokse kerk – ons het baie gemaak van die regte leer, die suiwer verkondiging, die korrekte verstaan van die Skrifte. Ons het gedink solank dít reg is, is alles reg. En ons was hopeloos verkeerd. Want kennis alleen kan jou nie in die regte verhouding met God bring nie. Geloof vra navolging; om nie net te praat soos Jesus nie, maar te leef soos Hy.

Ek is dankbaar en opgewonde oor die nuwe verstaan van geloof. Oral om my sien ek mense wat dit ook verstaan, en leef. En gaandeweg lyk die kerk anders. Kry die kerk ’n vriendelike gesig, ’n helpende hand, word dit ’n tuiste.

Ek dink Jesus glimlag oor dié verandering.

Ek lees gister die grappie van die man wat in die christelike boekwinkel is en vir die assistent vra waarvoor is die letters WWJD op die pette wat hulle verkoop. Sy sê toe dit is om jou te help om te weet wat die regte ding is om te doen in 'n bepaalde situasie, want dit staan vir "What would Jesus do". Waarop die man antwoord: "Jesus sou nie R89,95 vir daardie pet gevra het nie."

Inderdaad. Wat sou Jesus gedoen het? Hoe kan 'n mens weet? Dis natuurlik wonderlik om jou lewe te wil laat lei deur die voorbeeld van Jesus, maar om te weet wat Hy in 'n bepaalde situasie sou gedoen het, is nie so eenvoudig nie, en een van die redes daarvoor is dat ons Hom nie so goed ken soos ons behoort nie. Ons lees nie genoeg oor Hom nie; ons fokus nie genoeg op Hom nie; ons praat nie genoeg met Hom nie; ons luister nie genoeg na Hom nie. Kortom, voordat jy 'n intuïtiewe aanvoeling kan kry oor wat Jesus sou gedoen het as Hy in jou skoene was, moet jy 'n baie diep, innige verhouding met Hom hê.

Ek dink ons moderne mense sukkel met hierdie een, want daar is so baie eise en aansprake op ons tyd en aandag wat van verskillende oorde op ons afkom, dat die tyd dikwels ontbreek om aan 'n dieper verhouding met Jesus te werk. Dit is nie maar genoeg om te bid: "Jesus, wees U die Koning in my lewe, Amen," en daar gaan jy nie. Dit gaan om 'n daaglikse verdieping in God se Woord, in besonder die Evangelies waar ons Jesus se woorde en dade kan volg en Hom so beter kan leer ken.

Ek het besluit om elke dag, as deel van my stiltetyd, ook 'n gedeelte uit een van die Evangelies te lees om my te help om Jesus beter te leer ken. Vanoggend lees ek in Johannes 10:14 waar Jesus sê: "Ek is die goeie herder. Ek ken my skape, en my skape ken My ..."

Dís waaroor dit gaan: dat ons Hom sal ken. Dán eers kan ons die vraag van WWJD regtig begin antwoord.